Majątek w małżeństwie

Przeszukując zasoby Internetu, niewątpliwie natkniesz się na niezliczoną liczbę publikacji dotyczących majątku w małżeństwie. Większość z nich cytuje przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i posługuje się sformalizowanym językiem prawnym lub prawniczym, możesz również znaleźć bardziej przyjazne wpisy, ale czy naprawdę je rozumiesz?

Nie zrozum mnie źle, absolutnie nie chcę nikogo obrazić, chodzi mi jedynie o to, że kwestie prawne dotyczące majątku w małżeństwie są niezwykle skomplikowane, a bywa nawet i tak, że dla samych prawników bywają one problematyczne.

A tak przy okazji wyjaśnię Ci, czym różni się język prawniczy od języka prawnego.

Językiem prawnym posługuje się ustawodawca, co oznacza, że prawo jest pisane językiem prawnym. Wszelkie cytaty pochodzące np. z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zatem napisane językiem prawnym. Język prawniczy to język praktyków prawa, kiedy odnoszą się do przepisów prawa i stosują prawo, a więc usłyszysz go w sądzie, u notariusza, posługuje się nim również adwokat, a nawet czasem policjant.

A wracając do majątku w małżeństwie, (tak !), jest to bardzo ważne zagadnienie, a jego zrozumienie pozwoli Ci bezpiecznie funkcjonować w małżeństwie, a także zabezpieczyć swoje prawa i interesy majątkowe.

Do poruszenia tego tematu skłoniła mnie refleksja na temat moich doświadczeń związanych z udzielaniem klientom porad prawnych oraz z prowadzeniem postępowań sądowych o podział majątku.

Aby wyjaśnić podstawowe kwestie, wrócimy, o ile się nie mylę, do pierwszej klasy szkoły podstawowej;-)

Wyobraź sobie trzy zbiory, a każdy z nich zawiera majątek należący do kogoś innego.

Do pierwszego zbioru należy twój majątek osobisty, do drugiego wspólny majątek twój i małżonka, a w trzecim zbiorze znajduje się majątek osobisty twojego małżonka.

Naturalnie zbiory mogą być puste! Ale dość żartów 😉

Podsumowując, w małżeństwie mamy do czynienia z trzema „rodzajami” majątku.

Majątek w małżeństwie – definicja

Żyjemy w świecie, który chcemy opisać i wytłumaczyć w prosty sposób. Kategoryzujemy więc i posługujemy się definicjami.

Z całą pewnością na różne definicje natkniesz się w szeroko pojętym prawie (ustawy, kodeksy, umowy, regulaminy, statuty itp.).

Nazywamy je definicjami legalnymi.

W definicjach legalnych ustawodawca wyjaśnia znaczenie słów, którymi się posługuje, często przypisując im odmienny sens, niż w potocznym języku.

Dlatego zrozumienie prawa może być trudne 😉

Czemu zatem służą legalne definicje?

Przede wszystkim ustalając znaczenie sformułowań użytych w tekstach prawnych, pozwalają praktykom prawa zrozumieć pojęcia i ich zakres, czyli innymi słowy, możemy mieć wówczas pewność, że wszyscy mówimy o tym samym. Choć oczywiście nie zawsze;-)

I tu Cię zaskoczę 😉 Prawo cywilne nie definiuje majątku. Jest to pojęcie potoczne. Natomiast możemy przyjąć, że  majątek to aktywa i pasywa (długi).

Prawo cywilne definiuje natomiast mienie jako własność i inne prawa majątkowe.

Dla wyjaśnienia czym jest majątek w małżeństwie odniesiemy się do składników majątkowych, które wchodzą w skład majątku. Ustawa posługuje się pojęciem: „przedmiotów majątkowych”. 

Możemy przyjąć, że owe przedmioty majątkowe tworzą majątek w małżeństwie.

 

Przeczytaj też koniecznie:

Rozliczenie nakładów i wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny małżonków

Konkubinat – co to jest?

 

Czym są przedmioty majątkowe w małżeństwie?

Przedmioty majątkowe, o których mówi ustawa, to inaczej składniki majątkowe. Musisz jednak wiedzieć, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy podaje jedynie przykładowe przedmioty majątkowe, które mogą wchodzić w skład wspomnianych wcześniej zbiorów.

W związku z tym, aby rozszyfrować, czym są te przedmioty majątkowe, musimy odwoływać się do innych ustaw,  np. do Kodeksu cywilnego czy do ustawy o prawie autorskim.

Nie będę oczywiście robić wykładu z prawa, pragnę Ci jedynie uzmysłowić, że na przepisy prawa należy patrzeć z szerszej perspektywy, aby rozumieć ich znaczenie.

Potocznie rzecz ujmując, możemy przyjąć, że przedmioty majątkowe to wszelkie dobra przedstawiające określoną wartość.

Niewątpliwie pierwszą rzeczą, która kojarzy Ci się z majątkiem, to nieruchomość. I oczywiście masz rację! Chodzi nam tu o wszelkiego rodzaju nieruchomości, takie jak: mieszkania, domy, grunty rolne, działki budowlane, lokale użytkowe, magazyny, garaże wolnostojące i inne obiekty trwale związane z gruntem.

Kolejnym istotnym składnikiem majątkowym są rzeczy ruchome, czyli ruchomości.

Pewnie spodziewasz się teraz kolejnej definicji z Kodeksu cywilnego wyjaśniającej czym są ruchomości 😉

Ponownie cię zaskoczę!

Kodeks cywilny nie definiuje ruchomości, natomiast praktycy prawa przyjmują, że wszystko co nie jest nieruchomością jest ruchomością.

Zatem ruchomości definiujemy w sposób negatywny w opozycji do nieruchomości i przyjmujemy, co do zasady, że ruchomością jest każda rzecz, która nie jest trwale związane z gruntem.

Przykłady ruchomości:

• samochód
• rower
• motocykl
• meble
• sprzęt elektroniczny (AGD, RTV)
• komputer
• ubrania
• sprzęt sportowy
• sprzęt turystyczny
• rzeczy osobistego użytku.

To naturalnie tylko przykłady najbardziej popularnych ruchomości.

Możesz zastanawiać się co z pieniędzmi?

Pieniądze to rzeczy ruchome. Mam tu na myśli zarówno gotówkę, jak i pieniądze zgromadzone na rachunkach bankowych czy lokatach.

Wiele osób prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą lub posiada udziały w spółkach, pojawia się zatem pytanie, co z majątkiem, który wypracował małżonek prowadząc swoją działalność gospodarczą.

A co z udziałem małżonka w spółce?

Jeśli interesują Cię te tematy, przeczytasz o nich w zakładce Przedsiębiorca.

Małżeński ustrój majątkowy – czym jest?

Pamiętasz te trzy zbiory o których pisałam wcześniej? I że w małżeństwie mamy do czynienia z trzema „rodzajami” majątku?

Teraz wracamy do tych zbiorów, aby wyjaśnić czym jest małżeński ustrój majątkowy. Nazwa brzmi bardzo poważnie i groźnie, prawda?

Może zacznę od wyjaśnienia czym właściwie jest ustrój?

Ustrój to inaczej zbiór zasad prawnych, które określają organizację jakiegoś podmiotu i sposób jego funkcjonowania.

Odnosząc tę definicję do małżeńskiego ustroju majątkowego, możemy przyjąć, że są to zasady prawne, które regulują stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami oraz między małżonkami a innymi podmiotami prawa.

Innymi słowy regulują m. in. relacje i zależności pomiędzy naszymi trzema zbiorami.

Reguły te wskazują, co dzieje się z przedmiotami majątkowymi, które nabywamy w trakcie trwania małżeństwa, a także wzajemne relacje finansowe między małżonkami.

Odnosząc to do naszych trzech zbiorów, zasady ustrojowe są takim przewodnikiem, który mówi nam, do którego zbioru wkładamy naszą wypłatę lub dochody z działalności gospodarczej, a co ważniejsze, do którego zbioru włożymy kupioną nieruchomość.

Kolejną ważną kwestią jest odpowiedzialność za długi małżonka – to zagadnienie jest również regulowane małżeńskim ustrojem majątkowym.

Analizę odpowiedzialności za długi małżonka przyprowadzę w innym artykule.

Rodzaje małżeńskich ustrojów majątkowych

Wyróżniamy trzy rodzaje małżeńskich ustrojów majątkowych:

• ustawowy ustrój majątkowy
• umowne ustroje majątkowe
• przymusowy ustrój majątkowy.

Każdy z tych ustrojów powstaje w inny sposób oraz „rządzi się” własnymi prawami.

Ustawowy ustrój majątkowy

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa).

To naturalnie cytat z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co to oznacza?

W chwili, kiedy zawrzesz związek małżeński automatycznie zaczniesz funkcjonować w ustawowym małżeńskim ustroju majątkowym. Ten automatyzm wynika z mocy ustawy, czyli nie musisz nic robić, aby w twoim małżeństwie funkcjonował właśnie ten ustrój majątkowy.

Podstawową regułą, która rządzi w tym ustroju jest to, że przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, czyli należą do obojga małżonków.

Pamiętaj proszę, że nie ma absolutnie znaczenia czy kupiłeś coś sam, czy twój małżonek coś kupił sam czy kupiliście coś razem. Wszystkie te rzeczy (przedmioty majątkowe) wchodzą w skład majątku wspólnego.

Ponadto charakterystyczne dla tego ustroju jest to, że funkcjonują w nim trzy opisane wcześniej zbiory – „rodzaje” majątku.

Mamy zatem majątek wspólny małżonków, twój osobisty majątek oraz osobisty majątek twojego małżonka.

Przykładowe składniki majątkowe wchodzące do majątku wspólnego:

• pobrane wynagrodzenie za pracę
• dochody z działalności gospodarczej małżonka
• dochody z majątku wspólnego małżonków
• dochody z majątku osobistego każdego z małżonków.

Na pewno przyda Ci się kilka słów wyjaśnienia, czym są dochody z majątku wspólnego albo dochody z majątku osobistego małżonka.

Jeśli kupisz wspólnie z małżonkiem  dwa mieszkania, w jednym z nich zamieszkacie, a drugie wynajmiecie, to wówczas uzyskiwany czynsz najmu będzie właśnie dochodem z waszego wspólnego majątku.

Analogicznie wygląda sprawa z majątkiem osobistym małżonka. Przyjmijmy, że w skład twojego majątku osobistego wchodzi mieszkanie, które odziedziczyłeś po babci.

Jeśli będziesz wynajmował to mieszkanie, to pomimo tego,  że to mieszkanie jest twoim majątkiem osobistym, to dochód z niego będzie zasilał majątek wspólny.

Przykładowe składniki majątkowe wchodzące do majątku osobistego:

• przedmioty majątkowe, które kupiłeś przed ślubem
• wszystko to, co odziedziczyłeś (np. po rodzicach)
• wszystko to, co 0trzymałeś w darowiźnie
• prawa autorskie
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę.

Możesz być nieco zdezorientowany, że przy opisie obu zbiorów znalazło się wynagrodzenie za pracę;-)

Proszę przeczytaj to jeszcze raz uważnie, bowiem rozróżnienie jest bardzo istotne!

O co więc chodzi z tym wynagrodzeniem?

Napisałam, że w skład majątku wspólnego wchodzi pobrane wynagrodzenie za pracę, z kolei, w skład majątku osobistego wchodzą wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę.

Pobrane wynagrodzenie za pracę to wynagrodzenie, które już otrzymałeś, które już wpłynęło na twoje konto.

Wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę to wynagrodzenie, które już Ci się należy, ale które nie zostało Ci jeszcze wypłacone.

Rozróżnienie to jest niezwykle istotne przy podziale majątku, przecież chcesz wiedzieć czy wypłatą musisz się dzielić z małżonkiem;-)

Umowne ustroje majątkowe

„Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa)”.

To również cytat z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jak sama nazwa wskazuje, abyś mógł funkcjonować w umownym ustroju majątkowym, musisz zawrzeć odpowiednią umowę ze swoim małżonkiem.

Umowę taką musisz zawrzeć u notariusza w formie aktu notarialnego.

Może nasunąć Ci się pytanie: co należy zrobić, gdy przed ślubem nie zawarłeś takiej umowy?

Nic straconego!

Małżeńską umowę majątkowa możesz zawrzeć w każdym czasie, czyli zarówno przed ślubem, jeśli już przemyślałeś i zdecydowałeś w jakim ustroju majątkowym chcesz funkcjonować w swoim małżeństwie, jak i w czasie trwania małżeństwa. Nawet w trakcie procesu o rozwód!

Dobrą wiadomością jest również to, że w czasie małżeństwa, jeśli zmienisz zdanie, możesz rozwiązać taką umowę lub ją zmienić.

Rodzaje umownych ustrojów majątkowych

Już wiesz co musisz zrobić, aby funkcjonować w umownym ustroju majątkowym.

Czas teraz wyjaśnić jakie masz możliwości i jakie rodzaje umownych ustrojów majątkowych wyróżniamy w prawie rodzinnym.

Możesz umówić się ze swoim małżonkiem, że w małżeństwie wprowadzicie jeden z następujących umownych ustrojów majątkowych:

• umowna rozdzielność majątkowa
• wspólność ustawowa rozszerzona
• wspólność ustawowa ograniczona
• rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków.

Przymusowy ustrój majątkowy

Przymusowy ustrój majątkowy powstaje w pewnych okolicznościach wbrew woli małżonków.

Zatem ani Ty, ani twój małżonek nie macie nic do gadania w tej sprawie.

Jak to się dzieje, że pomiędzy małżonkami powstaje przymusowy ustrój majątkowy?

Zdarza się to w dwóch sytuacjach, a mianowicie:

• na skutek orzeczenia sądu lub
• z mocy prawa.

Przyjrzyjmy się bliżej tym dwóm przypadkom.

Kiedy sąd może ingerować w twoje sprawy majątkowe?

Naturalnie nie dzieje się to przez przypadek czy fatum, sąd przecież nie losuje małżeństw, w które zamierza ingerować;-)

Sąd zrobi to z ważnych powodów na twój wniosek lub wniosek twojego małżonka.

W określonych sytuacjach taki wniosek może również pochodzić od wierzyciela każdego z małżonków.

Z kolei przymusowy ustrój majątkowy z mocy prawa powstaje w dwóch przypadkach:

• ubezwłasnowolnienie jednego z małżonków
• ogłoszenie upadłości jednego z małżonków.

Czy pamiętasz, że z mocy prawa oznacza automatycznie, bez twojego udziału i bez twojej decyzji?

Właśnie tak się dzieje w tych sytuacjach.

Dodatkowo musisz wiedzieć, że przymusowy ustrój majątkowy to zawsze ustrój rozdzielności majątkowej.

W kolejnych artykułach szczegółowo omówię wszystkie rodzaje ustrojów majątkowych.

Majątek w małżeństwie – FAQ

Jakie są ustroje majątkowe małżonków?

Wyróżniamy trzy rodzaje małżeńskich ustrojów majątkowych:

• ustawowy ustrój majątkowy
• umowne ustroje majątkowe
• przymusowy ustrój majątkowy.

Co to jest ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej?

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa).

Podstawową regułą, która rządzi w tym ustroju jest to, że przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków.

Charakterystyczne dla tego ustroju jest to, że funkcjonują w nim trzy  „rodzaje” majątku: majątek wspólny małżonków, oraz dwa osobiste majątki każdego z małżonków.

Co znaczy ustrój majątkowy?

Małżeński ustrój majątkowy – to system stosunków prawnych istniejących pomiędzy małżonkami, które regulują stosunki majątkowe pomiędzy nimi oraz innymi podmiotami prawa.

Czy mój majątek po ślubie jest wspólny?

Wszystko oczywiście zależy od tego czy zostały zawarte małżeński umowy majątkowej.

Co do zasady, z chwilą zawarcia związku małżeńskiego powstaje między małżonkami wspólność majątkowa, w skład której wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa.

Majątek, który został zgromadzony przed ślubem wchodzi w skład majątku osobistego tego małżonka, więc nie jest majątkiem wspólnym.

Czy po pięciu latach małżeństwa majątek jest wspólny?

Jeśli nie zostały zawarte małżeńskie umowy majątkowe, to z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje małżeńska wspólność majątkowa. W związku z tym, majątek nabyty w czasie trwania małżeństwa jest wspólny bez względu na to czy małżeństwo trwa 5 czy 25 lat.

Natomiast z chwilą ustania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej majątek zgromadzony w trakcie małżeństwa, nadal pozostaje wspólny do czas jego podziału.

Czy intercyza to to samo co rozdzielność majątkowa?

Intercyza to inaczej małżeńska umowa majątkowa, która zawierana jest między małżonkami lub przyszłymi małżonkami.

Kiedy jest wspólnota małżeńska?

„Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa)” czyli „wspólnota małżeńska”.

Oznacza to, że przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, czyli są własnością obydwojga małżonków.

Czy po ślubie wszystko jest wspólne?

To zależy 😉 Co do zasady, z chwilą zawarcia związku małżeńskiego powstaje między małżonkami wspólność majątkowa, w skład której wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa.

Majątek, który został zgromadzony przed ślubem wchodzi w skład majątku osobistego tego małżonka, więc nie jest majątkiem wspólnym.

Czy można samemu zrobić rozdzielność majątkową bez zgody małżonka?

Aby wprowadzić rozdzielność majątkową w drodze umowy, potrzebna jest zgoda małżonka na zawarcie takiej umowy.

Innym rozwiązaniem, na które rzeczywiście nie jest potrzebna zgoda małżonka, to wystąpienie do sądu z wnioskiem o ustanowienie rozdzielności majątkowej z ważnych powodów.

          Lidia Ignatowska
          adwokat 

Zdjęcia: Emma Bauso, Trung Nguyen, Pixabay

***

Konkubinat – co to jest?

Musisz wiedzieć, że z roku na rok rośnie liczba rozwodów w Polsce. W przypadku drugich małżeństw odsetek rozwodów jest jeszcze wyższy. Nie powinna nas zatem dziwić rosnąca liczba nieformalnych związków, zwłaszcza w grupie osób do 34 roku życia, wśród których 25% deklaruje pozostawanie w nieformalnym związku.

Wzrastająca popularność konkubinatu wiąże się ze złudnym przekonaniem, że tak jest prościej, że nie trzeba załatwiać żadnych formalności, że łatwo się rozstać… [Czytaj dalej…]